Leesaanwijzingen

Jan Vantoortelboom heeft voor deze roman gebruikgemaakt van de historische werkelijkheid: d’oeve van Vermeulen, bij ’s-Heer Abtskerke, was een begrip in heel Zuid-Beveland. De schildering van het decor stemt nauwkeurig overeen met de feiten: de ruïneuze hoeve, het verzet van de eigenzinnige boer tegen de ambtenaren, de braamstruiken, de pauwen op het erf, de autowrakken (tot en met de Citroën uit 1928) – alles klopt! De schrijver weet een boeiend verhaal spannend te vertellen – sommigen gebruiken zelfs termen als ‘thriller’ en ‘gothic’ – in nog geen 200 bladzijden.
De enige echte complicatie is de structuur: behalve één hoofdstukje met de titel ‘Hoe die dag verliep‘ worden alle hoofdstukken zonder nadere aanwijzingen gepresenteerd. Dat betekent dat je zelf per hoofdstuk moet uitzoeken wat de situatie is en of je in het verleden of in het heden zit; de werkwoordstijden helpen daarbij natuurlijk wel. Maar dan zijn er ook nog hoofdstukken door het hele boek heen waar een ◇-teken boven staat; na enige tijd kom je erachter dat deze gedeelten verteld worden door een overleden meisje. Daarmee beland je steeds even in een andere werkelijkheid, maar uiteindelijk ontdek je ook wel wat het verband is met de hoofdlijn.

Om over na te denken

Hoe vanzelfsprekend is gelijkwaardigheid in de vriendschap tussen iemand mét en iemand zonder een beperking?
Als je op jonge leeftijd iets naars meemaakt, kun je grofweg twee dingen doen: die ervaring diep wegstoppen of ermee aan de slag gaan. Is er één methode die altijd en voor iedereen het beste is?
‘Gedane zaken nemen geen keer’ is een bekende uitdrukking. In hoeverre ben je het daarmee eens?
Sommige mensen zijn allergisch voor regeltjes en bureaucratie. Moet zulke mensen wat meer bewegingsvrijheid gegund worden, of geldt het systeem voor iedereen op dezelfde manier?
Dankzij het verzet van een eigenzinnige boer tegen de gedwongen ruilverkaveling is er op Zuid-Beveland nog uniek boerenlanderfgoed bewaard gebleven, met een grote cultuurhistorische, landschappelijke en ecologische waarde. Wat is de les hiervan?

Wat anderen van dit boek vonden

‘Een schitterende korte maar ook gelaagde roman waarin een veelheid van motieven door de schrijver aan elkaar wordt gekoppeld. Er zijn veel vooruitwijzingen en terugverwijzingen: een aantal daarvan heeft te maken met schuld, herinneringen, verbranden/as. Aan het einde valt alles samen. De structuur is complex, maar aan de andere kant toch duidelijk. (…) Ondanks alle vooruitwijzingen die de schrijver heeft ingebouwd, is het einde toch verrassend.’
Cees van der Pol, op: scholieren.com

‘De zwarte poel is een roman over hoe het verleden nooit echt verdwijnt. Over hoe een landschap, met zijn modder, roest en vogels, het geheugen van de mens draagt. Vantoortelboom heeft een wereld geschapen waarin de grenzen tussen schuld, liefde en waanzin vervagen. Hij heeft een literair landschap geschapen dat blijft naklinken als het geschreeuw van pauwen in de avondlucht.’
Jan Stoel, op: boekenkrant.com

‘In de roman wordt in een kleine 200 bladzijden langzamerhand onthuld wat er allemaal gebeurd is, zoals het binnenste van een ui – het logo van het bedrijf waar Ko werkt is een gouden ui – tevoorschijn komt als de rokken van de ui een voor een worden afgepeld. Vantoortelboom slaagt erin dat zó vorm te geven, dat de aandacht van de lezer voortdurend wordt vastgehouden. Dat komt door de vele vragen die al lezend opkomen en die niet direct beantwoord worden, maar ook door de zeer beeldende, maar niet overladen stijl.’ 
Marijke Heijloo, op: neerlandistiek.nl