Dyslectisch?  Lees dit boek bij Passend Lezen als gesproken boek.  
Meer informatie over Passend Lezen.

Leesaanwijzingen

Overgave op commando leest bedrieglijk gemakkelijk. Het taalgebruik is niet moeilijk, op wat lastige woorden na. Bovendien telt het boek nog geen 160 bladzijden. In die eenvoud en beperkte omvang schuilt een roman met meerdere lagen en een betekenis die zich niet simpel prijsgeeft. Al snel weet je als lezer wel dat de hoofdpersoon geen normaal bestaan leidt, het is ‘een verstotene’, die een correctionele bijbaan heeft als afvalprikker. Je moet je echter voortdurend afvragen wat sommige trivialiteiten willen zeggen. Een voorbeeld: Schelvis en hun drie vrienden spelen in de dorpse snackbar regelmatig een digitaal spelletje op een beeldscherm. Een speler krijgt twee vrijwel identieke afbeeldingen te zien. Maar er zijn zes subtiele verschillen. Binnen veertig seconden moet de speler die met de vinger aanwijzen op het scherm. Dit gegeven moet jou als lezer op een spoor zetten: welke verschillen en tegenstellingen doen ertoe in het verhaal? Die tussen Schelvis en hun vrienden of omgeving, tussen aangepaste burgers en randfiguren, tussen daders en slachtoffers?
Voor een aantal lezers zullen de gewelddadige fragmenten bevreemdend of misschien afstotend zijn. Het helpt als je je verplaatst in de denk- en gevoelswereld van romanfiguren die ‘verstotenen’ zijn. Maar wie gruwt van sadisme en geweld in een roman (à la Het smelt van Lize Spit) kan dit boek beter ongelezen laten. Dan mis je wel wat, bijvoorbeeld de fraaie beschrijvingen van het naargeestige fabrieksterrein of de rake karakteriseringen van personages, zoals bistro-uitbaatster Sophie en stercolumniste Tanja.
De schrijfster laat opzettelijk gaten in het verhaal vallen. Je moet in zulke gevallen zelf invullen wat er ‘in de tussentijd’ is gebeurd. Bij dit alles roept het verhaal vragen op die soms wél, maar vaak ook niet beantwoord kunnen worden. Waarom heet de hoofdpersoon nou eigenlijk Schelvis? Wat zorgt voor de plotselinge ommekeer bij de aftuiging van Pim? Welke betekenis kun je geven aan de negentiende-eeuwse hoofdstuktitels? Waarom noemt Schelvis het exacte aantal vliegen dat hen van het lijk van Ruud heeft opgezogen met de stofzuiger? En vooral: wat behelst het spel ‘overgave op commando’? Het reflecteren op het antwoord op dit soort vragen zal de leeservaring verdiepen.

Om over na te denken

Wat voor risico’s lopen jonge mensen die in gedrag (sterk) afwijken van wat als normaal wordt beschouwd? Moeten zij naar aparte instituten worden gestuurd of is het juist beter om hen op een reguliere school te plaatsen?
Wat verstaan we onder een schelmenroman?
Wat vind jij ervan als automobilisten onder invloed van drank of drugs een ernstig ongeluk veroorzaken? Wat voor straf zouden zulke mensen moeten krijgen?
Een baantje bij de gemeente als afvalprikker, lijkt jou dat wat? Of als serveerder op een terras? Of als schoonmaker bij een paardenslager?
Ervaar jij in je omgeving dat er in Nederland grote tegenstellingen bestaan door verschil in inkomen? Dus tussen ‘rijk’ en ‘arm’? Welke gevolgen heeft dat verschil in sociaal opzicht?
Volgens de schrijfster stelt deze roman de vraag: Kun je de omstandigheden waarin je geboren wordt, ontvluchten? Kun je je eraan ontworstelen? Wat denk jij? Heb je voorbeelden?

Prijzen

• Genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs 2026 (shortlist)
• Genomineerd voor de Inktaap 2027

Wat anderen van dit boek vonden

‘Verdorven, dat is Schelvis slechts aan de buitenkant. Overgave op commando onderscheidt zich van de recente stroom aan romans over sociale klimmers door weg te blijven van gevoelens als wrok en wraak. Met zo’n tank gevuld vol levenslust is Schelvis niet iemand waar je snel medelijden voor voelt; dit is een personage dat ontwapent. ‘Ik weigerde een zin in een regionale krant te worden, daar was ik te trots voor’, besluit Schelvis na bruut te zijn mishandeld door de mensen die als gelijken voelden. ‘En bovendien is mijn naam voor een dergelijke dood te raar. ‘Schelvis verdrinkt’, dat is geen nieuws, dat is een mop.’’
Lotte Krakers, op: volkskrant.nl

‘In feite is het een verhaal over de mogelijkheid tot ontsnappen, opklimmen, klassenmigratie, of juist de onmogelijkheid daarvan. Schelvis beproeft dat. Het verhaal bestaat uit episodes: eerst wordt Schelvis verstoten door haar vrienden, dan probeert ze aan te haken bij het leven in de stad, bij achtereenvolgens een misbruikende verhuurder, een sterjournalist voor wie ze klusjes gaat doen en in een woongroep. Telkens weer blijkt ze er toch niet bij te horen. (…) Wie eerzaam en uit bittere noodzaak vuile handen maakt, wordt toch nog aangekeken op dat vuil. En daar wordt dit kleine verhaal ook groot, een vertelling over onze wereld en tijd, over zelfgenoegzame haves en buitengesloten have-nots (en daarmee natuurlijk ook over vele werelden en tijden voor de onze).’
Thomas de Veen, op: nrc.nl

‘Een kleine, goed geschreven tweede roman van een nog jonge auteur. Het verhaal is structureel gezien goed opgebouwd, het thema is interessant en de stijl is helder. Vreemd genoeg gebruikt de vertelster, die uit een laag sociaal segment van de bevolking komt en ook geen hoge opleiding in het voortgezet onderwijs heeft genoten, een groot aantal moeilijke woorden. (…) Ook laat Nadia de Vries informatie achterwege, die de lezer zelf moet aanvullen en interpreteren. Ondanks het vrij dunne boek is het geen gemakkelijk werk, maar wel één op een hoog niveau. Voor het voortgezet onderwijs zie ik dit boek het meest in aanmerking komen voor leerlingen op het vwo.’
Cees, op: scholieren.com