Leesaanwijzingen

Zien wat van gisteren overbleef - deze titel is een regel van Gerrit Achterberg uit het gedicht Moeder - is een zeer toegankelijk boek. Het leest heel vlot, is fraai opgebouwd en bevat nauwelijks lastige woorden. De titel wijst je de weg: Koos Meinderts onderzoekt in dit boek wat er rest van het verleden. Dat doet hij door een alter ego te creëren: Jaap Kegge, net als Meinderts succesvol kinderboekenschrijver. Jaap gaat het doodnormale leven van zijn vader Joop en moeder Dora beschrijven, vanaf de jaren dertig in de vorige eeuw tot aan de geboorte van hun vijfde kind in 1953: Jaap. In de hoofdstukken over die ouders lijkt het verhaal ‘voort te kabbelen’. Dat is nogal bedrieglijk. Let goed op het commentaar dat auteur Jaap Kegge levert op zijn eigen boek. Hoe weinig spectaculair het verhaal over zijn ouders ook is, in het ‘doodgewone’ schuilt deels de aantrekkingskracht van deze roman; want wat gisteren gewoon was, kan vandaag abnormaal zijn. Met de beschrijving van het gezinsleven in de jaren ’40 en ’50 schetst Kegge een vrij uniek beeld van sociale en christelijke normen en waarden die goeddeels verdwenen zijn.
De genoemde afwisseling tussen beschrijvingen van Jaaps leven en dat van zijn ouders kan soms wel wat lastig zijn. Je moet goed in de gaten houden in welke tijd de hoofdstukken zich afspelen. De namen helpen daarbij. Met Joop en Dora – en al hun familie en kennissen – verblijf je in het verleden van pakweg begin jaren dertig van de vorige eeuw tot de stormnacht van februari 1953. Met Jaap Kegge en zijn gezin, uitgever Alex, illustrator Ilse en vroegere vriend Johnny zit je in het heden waarin de roman geschreven wordt, van eind jaren tien tot de uitbraak van corona in maart 2020. Maar ook vanuit ‘het nu’ blikt Kegge af en toe terug.

Om over na te denken

Hoe belangrijk is het voor jou om ‘het verleden’ van je ouders goed te kennen? Of heb je daar niet zoveel interesse in?
Wat zijn voor jou de grootste verschillen tussen het leven van je grootouders, dat van je ouders en jouw eigen leven? Denk bijvoorbeeld aan grote veranderingen in opvattingen, leefregels, sociale omgang, vrijetijdsbesteding, werk, gezinsleven.
De roman Zien wat van gisteren overbleef lijkt erg autobiografisch. Krijgt het boek daardoor voor jou meer waarde? Is een roman interessanter als je weet dat er grote overeenkomsten zijn tussen de schrijver en de hoofdfiguur in zijn of haar boek? Waarom (niet)?
In hoeverre ben je als auteur vrij om te schrijven over andermans leven, bijvoorbeeld dat van vrienden, broers en zussen, ouders?

Wat anderen van dit boek vonden

‘Zien wat van gisteren overbleef is een slim lied van schijn en wezen: Meinderts speelt met de vraag wat ‘werkelijkheid’ is, met wat de lezer aanneemt van de aannames van zijn hoofdpersoon. De hoofdstukken over de ouders Joop en Dora zijn even zorgvuldig geschreven als die over hun zoon Jaap, vol fijnzinnige observaties en knappe dialogen. Meinderts doet niet aan mooischrijverij en heeft nergens in het oog springende kunstgrepen nodig om te overtuigen. De roman vertelt een klein verhaal, rechttoe-rechtaan, lijkt simpel en terloops te zijn, maar zit geraffineerd in elkaar, als een spiegelpaleisje.’
Judith Eiselin, op: nrc.nl

‘Hegge heeft delen van zijn verhaal aan hen [zijn broers en zussen] voorgelezen en ergert zich vervolgens aan de reacties. Zijn zus wil een monument voor hun ouders: ‘Tussen de regels liet ze doorschemeren wat ze van mijn boek verwachtte, een ode aan ‘twee lieve, hardwerkende mensen die zichzelf volkomen voor ons wegcijferden: wij moesten het beter krijgen dan zij. En dat is ze gelukt.’’ Maar dat is niet wat Hegge in zijn verhaal laat zien. Hij laat juist ook de pijnlijke kanten van hun relatie zien, de onuitgesproken verlangens, de manipulatie van de liefde, de duistere kant van de loyaliteit. En dan blijkt, voor de directe familie, ‘wat van gisteren overbleef’ misschien hooguit een illusie te zijn. Het succesverhaal wordt in verschillende lagen doorgeprikt en dat doet pijn, maar houdt ons ook een spiegel voor, die ons scherp houdt en laat nadenken over onze idealen, liefde en relaties.’
Dietske Geerlings, op: tzum.info